Lựa chọn mô hình bảo hiến hợp với thể chế chính trị.

(Điều 62 Hiến pháp nước Cộng hòa dân chúng Trung Hoa quy định: “Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc thực hành các chức năng, quyền hạn sau đây: (1) Sửa đổi Hiến pháp; (2) Giám sát thực thi Hiến pháp

Đó có thể là tòa án hiến pháp, hội đồng hiến pháp hoặc một thiết chế chuyên trách khác được quy định trong Hiến pháp. Thành lập Tòa án Hiến pháp; các nước Pháp, An-giê-ri, Li-băng.

Tôi cho rằng, chúng ta chẳng thể máy móc lấy lý thuyết và thực tại bảo vệ hiến pháp của các nước nói trên để vận dụng cho Việt Nam, vị các nước đó có hoàn cảnh lịch sử, điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội khác xa với Việt Nam.

Ở nước ta, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo chiến thắng sự nghiệp chiến đấu phóng thích dân tộc, hợp nhất sơn hà, xây dựng và bảo vệ đất nước Việt Nam tầng lớp chủ nghĩa, tạo ra những đổi thay vượt bậc về chính trị, kinh tế, văn hóa, từng lớp. Thuyết lí kiểm soát hiến pháp được hình thành ở Hoa Kỳ từ vụ án nức danh Mabury Madison năm 1803 được xét xử bởi Chánh án John Marshall và theo ông thẩm quyền bảo vệ hiến pháp cần được thiết lập và trao cho các quan toà và tòa án.

Hội đồng Hiến pháp (Conseil constitutionel) độc lập với nghị viện và đưa ra các quyết định có tính ràng buộc đối với các cơ quan và tòa án. Thành lập Hội đồng Hiến pháp. Ở các nước Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Cuba. Sự phân chia quyền lực trong Hiến pháp Hoa Kỳ được thiết lập trên cơ sở phân chia ba nhánh quyền lực nền móng và chế độ đối trọng (check and balance) để thực hiện cơ chế kiểm soát giữa ba nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp.

Những thành tựu chẳng thể phủ nhận của nền chính trị nhất nguyên đó đã khẳng định và càng ngày càng củng cố chắc chắn hơn vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc.

Cơ chế bảo vệ hiến pháp của Hoa Kỳ là tiêu biểu của mô hình bảo vệ hiến pháp phi tập kết. ). Vấn đề đặt ra là tại sao chúng ta lại theo mô hình bảo vệ hiến pháp của các nước khác ta về thiết chế chính trị, điều kiện kinh tế, văn hóa, từng lớp, trong khi cơ chế bảo vệ Hiến pháp của chúng ta đang vận hành tốt và có hiệu quả, chỉ cần hoàn thiện để thực hành tốt hơn.

Sở dĩ các nước trên thế giới dùng các mô hình bảo hiến khác nhau, vì theo thuyết Mác-Lênin về các hình thái kinh tế - xã hội: mỗi hình thái kinh tế - từng lớp tương ứng với chế độ kinh tế của nó, có một kiểu nhà nước, hiến pháp, pháp luật nhất mực.

”; Điều 67 Hiến pháp nước Cộng hòa quần chúng Trung Hoa quy định: “Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc có những nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: “(1) giảng giải Hiến pháp, giám sát thực thi Hiến pháp.

Để phân xử, giải quyết các mâu thuẫn giữa đảng cầm quyền với các đảng đối lập, tạo cơ chế “kìm hãm”, “đối trọng”.

”). Cơ chế bảo vệ hiến pháp của Cộng hòa Pháp là điển hình của mô hình bảo vệ hiến pháp giao hội. Vì vậy, các nước đó phải dùng “trọng tài” là tòa án hiến pháp hoặc hội đồng hiến pháp. Các nước Đức, Áo, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Thổ Nhĩ Kỳ,. Quốc hội là cơ quan chịu trách nhiệm cao nhất bảo vệ Hiến pháp trước nhân dân  Trong mô hình bảo hiến phi tụ họp, thẩm quyền kiểm tra tính hợp hiến không được trao cho một cơ quan quốc gia cụ thể, mà được trao cho tất thảy các quan toà và tòa án (Hoa Kỳ, Anh, Nhật Bản.

Thẩm quyền bảo vệ hiến pháp được giao cho nhiều cơ quan đảm đang, song những năm qua, nhiệm vụ bảo vệ hiến pháp được thực hành có hiệu quả, chính trị - tầng lớp ổn định, quốc phòng, an ninh được giữ vững, đối ngoại được mở rộng, đời sống quần chúng ngày một được cải thiện.

Nhiệm vụ bảo vệ hiến pháp được giao cho nhiều cơ quan đảm nhận, mà nghĩa vụ cao nhất thuộc về Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Tòa án, Viện kiểm sát.

Ở các nước này, hiến pháp và hệ thống chính trị được xây dựng theo các nguyên tắc đa nguyên chính trị, tam quyền phân lập, dẫn đến giành giật quyền lực giữa các đảng phái chính trị rất bao tay và quyết liệt, như ăn gian bầu cử hoặc tố cáo nhau ăn gian trong bầu cử; không ưng ý thất bại, dùng các biện pháp cực đoan để gây áp lực về chính trị, tiến hành bạo động.

N. Trong mô hình bảo hiến hội tụ, thẩm quyền rà tính hợp hiến chỉ được trao cho một cơ quan nhà nước cụ thể. Các nước theo con đường phát triển tư bản chủ nghĩa sử dụng mô hình bảo hiến tập kết hay phi tập hợp đều là những nước có chế độ đa nguyên, đa đảng.

C. Từ sự phân tách trên, tôi tán đồng với ý kiến tiếp kiến hoàn thiện cơ chế bảo vệ Hiến pháp hiện hành, tăng cường nghĩa vụ của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và các cơ quan khác của nhà nước trong việc bảo vệ Hiến pháp, không cần quy định Hội đồng Hiến pháp trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992.

Đ.