Hoạt động giám sát còn nhiều hạn thêm mới chế

TS Trần Du Lịch cho rằng nếu nói việc đi giám sát thực tế mang thuộc tính “cưỡi ngựa xem hoa” cũng không quá quắt - Ảnh: Hữu Khá Theo mỏng của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, hoạt động giám sát của Quốc hội đã có một bước tiến vượt bậc. Tuy nhiên, theo các đại biểu tham gia hội nghị, hoạt động giám sát còn bộc lộ rất nhiều hạn chế, chưa giải quyết được những vấn đề cử tri bức xúc, nhất là trong lĩnh vực khiếu kiện. Nhiều vấn đề được giám sát, được đưa ra chất vấn tại Quốc hội nhưng sau đó rơi vào quên lãng, không đi đến cùng sự việc mà quần chúng đang bức xúc. Tấn sĩ Trần Du Lịch, phó đoàn trưởng đại biểu Quốc hội TP.HCM, cho rằng chất vấn và giải đáp chất vấn tại kỳ họp chưa đi đến cùng tận nhằm giải quyết những vấn đề đặt ra. “Có thể nói trong những năm gần đây, uy tín của Quốc hội đối với cử tri được nâng lên, trong đó có hoạt động chất vấn và đáp chất vấn tại kỳ họp. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nhất là tác động nâng cao trách nhiệm của người được chất vấn thì hoạt động vẫn còn nhiều hạn chế cần được khắc phục. Đầu tiên là chưa thực hiện triệt để khoản 4 điều 11: “Sau khi nghe trả lời chất vấn, nếu đại biểu Quốc hội không đồng ý với nội dung trả lời thì có quyền yêu cầu Quốc hội tiếp kiến bàn bạc tại phiên họp đó, đưa ra bàn bạc tại phiên họp khác hoặc kiến nghị Quốc hội coi xét nghĩa vụ đối với người chất vấn. Quốc hội ra nghị quyết về việc trả lời chất vấn và trách nhiệm của người bị chất vấn khi xét thấy cần thiết”. Trên thực tiễn nhiều vấn đề bức xúc cử tri đề nghị phải đi đến cùng của sự việc, đặc biệt là sự tranh biện giữa người chất vấn và người bị chất vấn để Quốc hội coi xét quyết định cuối cùng. Nhưng nội dung của kỳ họp hạn chế thời kì, không cho người chất vấn đủ thời kì bàn cãi nên vụ việc chỉ mang thuộc tính vấn nêu vấn đề chứ không đi đến chỗ giải quyết vấn đề. Trong nhiều trường hợp cử tri chất vấn đại biểu Quốc hội về vấn đề mà đại biểu đó chất vấn tại kỳ họp đã giải quyết như thế nào thì bản thân người chất vấn cũng không biết kết quả trả lời ra sao. Do đó cử tri nhận xét rằng việc chất vấn của đại biểu Quốc hội xem ra đầu voi đuôi chuột cũng là dễ hiểu” - ông Lịch nói. Theo ông Lịch, các cuộc giám sát chuyên đề nhưng nội dung không sâu. Đốn nội dung ít giám sát chuyên đề dựa vào báo cáo và có quan điểm của cơ quan chịu giám sát, việc đi thực tế chỉ là nghe đối tượng giám sát mỏng, người dự giám sát không đủ thông báo để phản biện, thời kì đàm luận hạn chế. Nếu nói việc đi giám sát thực tiễn mang tính chất “cưỡi ngựa xem hoa” cũng không quá đáng. Hầu như hoạt động giám sát không có nội dung nghe quan điểm của đối tượng chịu sự điều chỉnh của pháp luật mà chỉ nghe ý kiến của người thi hành luật pháp. Ví dụ giám sát về khiếu kiện đất đai, nhưng không có nội dung nghe người khiếu kiện trình diễn.# Mà chỉ nghe cơ quan quốc gia nói. Đồng tình với ông Lịch, ông Trần Ngọc Vinh, phó đoàn trưởng đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, cho rằng: “Lâu nay chúng ta chưa quý trọng công tác “hậu giám sát”, đó là việc theo dõi, đôn đốc việc thực hành kết luận, kiến nghị của đoàn giám sát với đối tượng được giám sát. Thực tế đã có nhiều quan điểm, kiến nghị rất xác đáng của đoàn giám sát không được các đối tượng được giám sát hấp thụ một cách nghiêm chỉnh. Vì vậy không khai triển đầy đủ, dẫn đến chất lượng của hoạt động giám sát chưa đạt hiệu quả như mong muốn và sâu xa hơn còn gây mếch lòng tin của cử tri, nhân dân và cơ quan dân cử. Nói một cách khác là chúng ta chưa đi đến tận cùng của vấn đề. Phải theo đuổi đến cùng các kiến nghị, kết luận giám sát của mình, không làm theo kiểu “đánh trống bỏ dùi”. Theo bẩm của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, thực từ tiễn hoạt động, các quy định của luật pháp về hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội vẫn còn những hạn chế nhất định. Đó là quy định về việc thành lập ủy ban nhất thời chưa được triển khai trong thực tại. Điều này được lý giải bởi hai khả năng: một là thực tiễn chưa có vấn đề phát sinh đến mức Quốc hội phải quyết định thành lập ủy ban nhất thời để tiến hành điều tra và vắng với Quốc hội, hai là có thể có vấn đề nảy sinh nhưng những quy định về thủ tục chưa dẫn đến việc thành lập ủy ban trợ thì trong thực tại. Thực tại hoạt động của Quốc hội, đã có lần đại biểu Quốc hội đề nghị thành lập ủy ban tạm bợ để xem xét một số vấn đề bức xúc nhưng Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã trao đổi và giải trình Quốc hội về việc chưa cần thiết phải thành lập ủy ban tạm. Những vấn đề nảy sinh cần giám sát, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã dùng hình thức đoàn giám sát để tiến hành giám sát theo chuyên đề và báo cáo kết quả với Quốc hội. Can dự đến vấn đề này, trong tham luận gửi các đại biểu dự hội nghị, ông Lê Bộ Lĩnh, phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học - công nghệ và môi trường Quốc hội, kiến nghị cần xác định vấn đề trọng tâm cần thành lập ủy ban trợ thời điều tra là những vấn đề hệ trọng đến hoạt động của bộ máy quốc gia, liên tưởng đến thi hành Hiến pháp và pháp luật trong lĩnh vực đảm bảo ích lợi công. Cần xác định tiêu chí để xác định vấn đề cần thành lập ủy ban tạm thời để điều tra, đặc biệt cần làm rõ mối quan hệ với đối tượng của các hoạt động giám sát khác của Quốc hội. Theo ông Lĩnh, phải xác định rõ thẩm quyền của người đề xuất, trong đó người đứng đầu các cơ quan hành pháp và tư pháp có quyền đề xuất những vấn đề vượt thẩm quyền giải quyết của các cơ quan này. Cần quy định rõ Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội từ kết quả hoạt động giám sát bộc trực hoặc giám sát chuyên đề kiến nghị những vấn đề cần được Quốc hội thành lập ủy ban tạm bợ để điều tra. Xác định rõ địa vị pháp lý, thành phần và thẩm quyền của ủy ban điều tra. Cần bảo đảm tính chất độc lập của ủy ban này trong quá trình điều tra, quyền yêu cầu các cơ quan liên can cung cấp tài liệu, quyền triệu tập nhân chứng. HỮU KHÁ Ai giám sát Quốc hội? Ông Lê Bộ Lĩnh đặt câu hỏi: “Quốc hội có quyền giám sát tất thảy, vậy ai sẽ là người giám sát Quốc hội? Liệu các quyết định, đạo luật của Quốc hội ban hành ra toàn bộ đều xác thực không? Cái này chúng ta cần nghiên cứu kỹ để coi xét trong lần sửa đổi này”. Về vấn đề này, ông Bùi Ngọc Thanh, nguyên chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, cho rằng ai giám sát Quốc hội thì cần có sự cắt cử. Còn vấn đề các quyết định, luật của Quốc hội ban hành có sai hay không thì phải qua thực tiễn, sau đó có sự giám sát và điều chỉnh cho ăn nhập. Tuy nhiên, tấn sĩ Đinh Xuân Thảo, viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cho rằng: “Đối với các nước tam quyền phân lập thì giám sát lẫn nhau rất dễ. Còn ở chúng ta quyền lực là thống nhất. Hành pháp, tư pháp chẳng thể giám sát Quốc hội được. Suy cho cùng thì chỉ quần chúng mới có quyền giám sát Quốc hội và thực hành quyền giám sát Quốc hội phê chuẩn giám sát từng đại biểu Quốc hội như vẫn làm hiện nay”.