Xuống cấp văn hóa chia sẻ - nguy cơ của mọi nguy cơ

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và các đại biểu tại hội nghị. Ảnh: T.Huyền Cảnh báo lối sống vô cảm và bệnh thành tích trong văn hóa Ngày 8.8, tại Hà Nội, Bộ VHTTDL tổ chức Hội nghị tổng kết 15 năm (1998 - 2013) thực hiện Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa VN tiên tiến, mặn mòi bản sắc dân tộc”. Dự hội nghị có các lãnh đạo chính phủ, ngành văn hóa và đông đảo nghệ sĩ... Phát biểu tại hội nghị, Thủ tướng nhấn mạnh: Ngành VHTTDL phải chủ động kết hợp với các ngành, các cấp nghiên cứu, có những cách làm hay, sáng tạo, thực hành các giải pháp hiệu quả nhất để phát triển văn hóa trong cơ chế thị trường. Thủ tướng nêu rõ, công tác quản lý Nhà nước về văn hóa còn nhiều hạn chế, yếu kém, lúng túng, hệ thống văn bản pháp quy về văn hóa chưa thích ứng với sự năng động của nền kinh tế thị trường; chưa có nhiều tác phẩm văn hóa nghệ thuật xứng tầm trong thời kỳ mới... Thủ tướng cảnh báo: Đạo đức, lối sống, tư cách văn hóa của người VN nhiều nơi, nhiều lúc vẫn chưa được quan tâm đúng mức, ngay từ gia đình, nhà trường, sự tự giác giữ gìn, xây dựng của mỗi người. Sự tha hóa, lối sống xa hoa, phù phiếm, giả dối, cá nhân, vị kỷ, vô cảm có khuynh hướng phát triển. Bệnh thành tích và hình thức trong tổ chức các hoạt động, các sự kiện văn hóa ngày càng lan rộng. Những yếu kém nêu trên không chỉ hạn chế sự phát triển kinh tế - tầng lớp, mà còn có thể làm chệch hướng sự phát triển, làm xấu hình ảnh của đất nước, con người, văn hóa VN. Theo Thủ tướng, đây là một nguy cơ, thậm chí là nguy cơ của mọi nguy cơ, trong bối cảnh xây dựng và phát triển sơn hà trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế ngày một sâu rộng. Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hồ Anh Tuấn nhấn mạnh nhiệm vụ tiếp đổi mới nhận thức và quan điểm về vị trí và vai trò văn hóa: “Văn hóa sẽ là nguyên tố hòa giải, đoàn kết dân tộc trước toàn cầu hóa và những mưu mô làm suy yếu nước ta. Văn hóa VN phải là văn hóa của toàn dân, hướng tới các giá trị khoa học, đương đại, nhân bản, lấy cốt cán là đội ngũ trí thức, những người hoạt động văn hóa”. Nghệ sĩ cũng bị ngợp trong dòng lũ thông báo Với nhân cách là người sáng tạo VHNT, nhà văn Chu Lai có một bài tham luận tại hội nghị với những nghĩ suy chính trực, thực tiễn. Cắt nghĩa về việc trong khi số lượng tác phẩm VHNT xuất hiện ngày một nhiều, song còn ít tác phẩm xứng tầm với sự phát triển của tổ quốc, nhà văn Chu Lai khẳng định sức khỏe của một nền văn nghệ không mấy phụ thuộc vào các cuộc hội thảo, tuyên truyền, kêu gọi... Mà nó nằm ở từng góc phòng của người sáng tạo: “...Trong mỗi người chỉ có một quyết nghị: Làm thế nào để có tác phẩm hay”. Theo kinh nghiệm riêng, nhà văn Chu Lai cho rằng, tâm thế người sáng tạo là hết sức quan yếu. Hết chiến tranh đến bao cấp, lại thị trường ngửa nghiêng, nghệ sĩ chưa lúc nào kịp lui về cõi tĩnh để chiêm nghiệm, để bỏ hẳn ra 5 năm, 10 năm để chỉ hoàn thành một tác phẩm đỉnh cao. Bản thân ông đã ôm mộng một trường thiên tiểu thuyết của cả giai đoạn lịch sử, văn hóa của đất nước từ 1945 - 1975, “nhưng rồi lòng dạ chộn rộn, cuộc sống cuốn đi, chỉ ra được có 500 trang khúc bi tráng... Các văn nghệ sĩ đang chìm nổi chết ngập trước các hình loại thác lũ thông báo truyền hình, báo mạng. Rồi báo hóa, truyền hình hóa, dự án hóa các nhân kiệt khi nó vừa mau bát gạo, vừa mau đồng bạc. Nhiều nhân kiệt bị “nuốt chửng” trong cái miệng vừa nhơm nhở vừa ngọt ngào của “con quái vật” mưu sinh ấy để biến mình thành thứ sáng tạo thị trường, sáng tạo thực dụng chủ nghĩa... Không có gì khốn khổ bằng sáng tạo vì tiền bạc...”. Vậy nhưng, nhà văn Chu Lai cũng khẳng định, tiền nong lại không tạo được tác phẩm đỉnh cao: “Có đặt trước mặt một cục tiền thơm tho mệnh giá lớn mà bảo viết đi, cho ra tác phẩm vĩ đại đi thì đảm bảo không ai dám nhận, nhưng khi họ đã có tác phẩm lớn rồi thì nên đặt trước mặt họ “một cục” tiền để... Tái đầu tư. Chứ như cách đãi ngộ nhuận bút thù lao như giờ thì như bằng không...”. Tâm thế người sáng tạo cũng chẳng thể lệ thuộc vào đề tài, phong cách sáng tạo. Đề tài về chiến tranh, hòa bình, nông thôn, kinh tế, thành thị, về Đảng, về thể chế... Đều có thể triển khai, trầm tĩnh Cắt nghĩa được. Tâm tĩnh nhìn ra nhiều chuyện, tâm động thì nhìn cái gì cũng không chuẩn. Nhà văn cũng đi thẳng vào vấn đề, liệu VHNT có đang bị kiềm tỏa bởi các định hướng chính trị và các cơ quan kiểm duyệt? Có thiếu dân chủ không? Nhà văn Chu Lai cho rằng: Hãy để cuộc sống, cho nhân dân xác nhận, nếu tác phẩm ấy không vi bất hợp pháp luật, tuyên truyền lối sống đồi trụy, xúc phạm đến nền tảng đạo đức và các giá trị tinh thần cơ bản của dân tộc...